Eén van de meest explosieve gesprekken is dat over Israël en Palestina. In de WhatsApp-groepen van de thema-afdeling Internationale Samenwerking van D66 legt het afdelingsbestuur bijvoorbeeld disciplinaire maatregelen op (onder meer het uitsluiten van een studiereis) aan leden die een neutraal standpunt ten aanzien van Israël innemen of (in een privégesprek met de voorzitter) hun vermoedens van antisemitische motieven uitspreken.
Maar vandaag gaan we het over iets anders hebben (D66 verdient ook wel een dag rust), namelijk de cherem van Jaap Hamburger, voorzitter van de Israël-kritische organisatie Een Ander Joods Geluid (EAJG), die zionisten via X uit het Jodendom excommuniceert:
Natuurlijk trekt zo’n uitspraak de aandacht van iemand die binnen D66 een ledeninitiatief start dat hij de Seculiere Garde noemt. Daarom besloot ik om eens een kijkje te nemen op de website van EAJG. In elk gesprek over Israël en Palestina moet er immers vastgesteld worden wat de grenzen van Israël zijn. Daar kon ik op de website niet heel ondubbelzinnig iets over vinden maar een interview met de heer Hamburger op NieuwWij suggereert wel dat EAJG de Groene Lijn van 1967 als grenzen van het land ziet. Laten we dat als uitgangspunt aannemen. Hieruit volgt in ieder geval dwingend dat de heer Hamburger iedereen die het bestaansrecht van Israël onderschrijft – het zionisme kent vele smaken maar de kern blijft een Joodse staat – uit het jodendom excommuniceert, althans als verrader daarvan aanmerkt.
Gelegenheidsargumenten
Na de guillotine van de Franse Revolutie, de Schoolstrijd, en nadien de ontzuiling, hebben confessionelen geleerd dat een beroep op geloof steeds minder een geldig argument in het politiek discours wordt. Daarom verpakken ze hun religieuze dogma’s in seculier-ogende gelegenheidargument. Een exemplarisch voorbeeld daarvan was het verzet van de ChristenUnie tegen de (onder meer door D66 voorgestelde) nieuwe wet op het draagmoederschap. Mirjam Bikker stelde zich op het standpunt dat bij “interlandelijke adoptie is gebleken dat het belang van het kind en de onzichtbare biologische moeder heel snel uit beeld raakt”.
Op zich een empatisch ogend argument, ware het niet dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is dat onderbouwt dat kinderen schade oplopen als ze niet door hun biologische ouders worden opgevoed. Het adoptietrauma komt waarschijnlijk vooral voort uit een samenleving die voortdurend aan adoptiekinderen vertelt hoe erg ze dat wel niet moeten vinden. Kinderen die niet weten dat ze zijn geadopteerd lopen in het geheel geen trauma op vanwege het feit dat hun biologische ouders hen niet opvoeden. Enkel de onthulling daarvan kan traumatiserend zijn. Mevrouw Bikker hanteert dus een evident gelegenheidsargument dat een doelredenering moet verhullen: het gezin is een door God verordonneerde hoeksteen van de samenleving en dat bestaat uit man en vrouw.
Wat heeft dit met de heer Hamburger te maken? Kennelijk is het een fundamentele overtuiging van de heer Hamburger dat zionisten geen echte joden zijn, althans verraders, en drijft dit zijn kritiek op de staat Israël. In 2024 sprak de heer Hamburger in een brandbrief aan de toenmalige minister-president Rutte zich fel uit tegen de “totale onveiligheid en existentiële ontwrichting van de Palestijnen”. Op dat moment waren er ongeveer 7000 Palestijnen gedood. Ter vergelijking: alleen al bij het bombardement op Dresden in 1945 kwamen 25.000 mensen om het leven en in totaal stierven er naar schatting een half miljoen Duitsers ten gevolge van Geallieerde bombardementen. A fortiori volgt dwingend dat als 7000 doden geldt als “existentiële ontwrichting” (die gestopt moet worden), dat 25.000 doden des te meer als “existentiële ontwrichting” kwalificeert.
Blijkbaar is de heer Hamburger simpelweg vanuit zijn religieuze overtuigingen tegen de staat Israël en dienen dooie Palestijnen als retorisch instrument om anderen te overtuigen dat Israël gestopt moet worden. In 2009 – twee jaar nadat Hamas strijdig met de Palestijnse grondwet de macht in de Gazastrook overnam – pleitte de heer Hamburger ervoor om te praten met Hamas. Dat Hamas het niet zo ophad met de vrijheden die voor de heer Hamburger vanzelfsprekend zijn was toen al duidelijk. In ieder geval toont dit dat de heer Hamburger in het geheel niet geïnteresseerd is in het welzijn van de Palestijnen. Overigens heeft de Palestijnse Autoriteit op de westelijke Jordaanoever ook geen verkiezingen meer georganiseerd sinds Mahmoud Abbas daar aan de macht is.
Kritiek op Israël is een liberale onvermijdelijkheid
Dat een religieus argument tegen Israël verworpen moet worden vrijwaart het land natuurlijk niet van liberale kritiek. Het Israëlisch-Palestijnse conflict draait in feite om twee (drie) politieke actoren die met geweld een bepaald territorium wensen op te eisen. Voor liberalen is het fundamentele perspectief het individu en diens vrijheden. Israël beoogt aantoonbaar, althans voorlopig, een democratische politieke orde te zijn en aantoonbaar een vrijere samenleving die de rechten en vrijheden van dit individu beschermt. Daarom zou de sympathie van liberalen in beginsel naar Israël moeten neigen.
Vanzelfsprekend betekent dat niet dat Israël een vrijbrief heeft om te doen wat het wil. Een mens is in de eerste plaats een individu en daarna pas jood of Israëliër (graag stoppen met het schrijven van “Israëli”). De Israëlische staat dient zich te verhouden tot dat individu, en niet andersom. Het encanailleren met niet-seculiere, orthodoxe geloofsstromingen en de erosie van de rechtstaat moet bekritiseerd worden. Ook het individu dat toevallig Palestijns is of tot moslim gemaakt heeft recht op dezelfde bescherming, en als Israël onzorgvuldig handelt en daardoor vermijdbare burgerslachtoffers maakt dan verdient het straf.
Hieruit volgt ook dat het een liberaal imperatief is om Hamas te vernietigen, aangezien de organisatie – in tegenstelling tot Israël – een vrije samenleving en de liberale orde die deze moet beschermen nadrukkelijk afwijst. Wie de Palestijnse Autoriteit erkent, moet Hamas willen vernietigen, want Hamas usurpeert illegaal en volstrekt strijdig met de Palestijnse grondwet de macht in de Gazastrook. Overigens is die Palestijnse Autoriteit niet veel beter dan Hamas, want Abbas stelde recentelijk nog voor om het islamitisch recht onderdeel te maken van de Palestijnse grondwet.
De zachtaardige oom Jaap Hamburger
Na de Jodenjacht (Maccabi-rellen) in Amsterdam plaatste burgemeester Halsema op haar LinkedIn-profiel een brief, die zij van een leerling bij een werkbezoek aan de islamitische basisschool IBS Elif ontving. De schrijver stelt dat joden en moslims “neven” zijn en in ieder geval lijkt het erop dat de heer Hamburger zich als zachtaardige oom opstelt naar Hamas.
Wellicht is zijn eigen theocratische overtuiging de verklaring dat de heer Hamburger er geen bezwaar tegen ziet om met Hamas te praten, zoals hij in 2009 stelde nadat de organisatie gewelddadig de macht overnam in de Gazastrook. De vraag die open blijft is: als de heer Hamburger kennelijk geen bezwaren ziet tegen Hamas dat gewelddadig de Gazastrook overneemt, waarom zou Israël dan niet gewelddadig de westelijke Jordaanoever mogen overnemen? Iemand die overtuigd is dat politiek seculier moet zijn stelt in ieder geval niet voor om te gaan zitten keuvelen met een organisatie die een politieke orde gegrond in de islam beoogt. En diplomatie dan? Voor organisaties als Hamas, is diplomatie slechts de adempauze om de wapens te herladen.
De ironische kers op de taart van dit schrijven is het feit dat de heer Hamburger in de biografie van zijn X profiel koketteert met de Verlichting, althans de revolutionaire culminatie daarvan, de Franse Revolutie. Vrijheid onderschrijft de heer Hamburger in ieder geval niet, want anders erkende hij wel de vrijheid van andere joden om het geloof op een manier te interpreteren waar het zionisme wél in past. Gelijkheid blijkbaar ook niet, anders had stelde hij niet voor te praten met een organisatie die homoseksuele martelt en executeert (Hamas). En de broederschap strekt kennelijk niet tot het individu dat onder Hamas lijdt – of dit individu nu in de Gazastrook woont of in Tel Aviv.
In werkelijkheid hoeft er dus maar één cherem plaats te vinden. Dat is de excommunicatie van de heer Hamburger, uit het nobele huis van de Verlichting. Hij mag weer naar binnen wanneer hij afstand neemt van het standpunt dat zionisten geen echte joden zijn, althans verraders van het Jodendom. Dergelijke standpunten horen niet thuis in het politiek discours van een liberale orde.